Sposób szczegółowego postępowania – zakres czynności, które są możliwe do wykonania przez osobę bliską:
- Osoba bliska jest zobowiązana do zapoznania się z Regulaminem odwiedzin w oddziale oraz przestrzegać zasad w nim zawartych.
- Osoba bliska/przedstawiciel ustawowy lub wskazana przez pacjenta zgłasza lekarzowi/pielęgniarce dyżurnej oddziału chęć uczestniczenia w opiece nad pacjentem.
- Lekarz/pielęgniarka dyżurna oddziału informuje o osobę bliską o zakresie i sposobie wykonania określonych czynności.
- W oddziale jednoczasowo może przebywać tylko jedna osoba bliska. Ponadto osoby te powinny:
Czynności możliwe do wykonania przez osobę bliską w opiece nad pacjentem:
Wsparcie emocjonalne
- rozmowa z pacjentem, uspokajanie, obecność,
- pomoc w radzeniu sobie ze stresem i niepokojem,
- towarzyszenie w trakcie trudnych momentów (np. oczekiwanie na wyniki, zabiegi)
Pomoc przy przyjmowaniu posiłków
- pomoc w podawaniu posiłków (podawanie tac, pomoc przy jedzeniu), wyjątek stanowią pacjenci nieprzytomni i mający problemy z połykaniem –
- zachęcanie do nawodnienia,
- zwracanie uwagi, aby pacjent jadł zgodnie z zaleceniami (np. dieta płynna, lekkostrawna)
Pomoc w podstawowej higienie osobistej
- podawanie przyborów toaletowych,
- pomoc w podstawowych zabiegach higieniczno – pielęgnacyjnych,
- pomoc w toalecie chorego,
- pomoc przy czesaniu,
- pomoc w zmianie bielizny lub piżamy pacjenta,
- pomoc pacjentowi w skorzystaniu z toalety (przytrzymanie, wsparcie ruchowe)
Pomoc w przemieszczaniu się
- asekuracja pacjenta podczas wstawania z łóżka,
- pomoc w przejściu do toalety lub na krzesło,
Dbanie o komfort fizyczny
- poprawianie ułożenia poduszek i okrycia (bez przesuwania sprzętu medycznego),
- dostosowanie oświetlenia, zasłon, wentylacji w pokoju,
- podawanie pacjentowi wody, chusteczek, telefonu, okularów itp.
Pomoc w organizacji rzeczy pacjenta
- utrzymanie porządku w rzeczach osobistych pacjenta,
- podawanie / odbieranie rzeczy z szafki,
- uzupełnianie podstawowych artykułów higienicznych (chusteczki, woda, kosmetyki)
Pomoc w kontaktach z personelem
- przekazywanie pielęgniarkom obserwacji dotyczących stanu pacjenta (np. ból, nudności, niepokój),
- przypominanie pacjentowi o planowanych procedurach i badaniach,
- wspieranie pacjenta podczas rozmów z lekarzem (jeśli pacjent wyraził zgodę)
Aktywizacja pacjenta
- rozmowa, czytanie, wspólne oglądanie filmów,
- zachęcanie do ćwiczeń zaleconych przez fizjoterapeutę,
Zapewnienie spokoju i poczucia bezpieczeństwa
- ochrona prywatności pacjenta (np. zasłanianie parawanem),
- czuwanie przy pacjencie, szczególnie gdy jest zdezorientowany lub niesamodzielny,
- reagowanie na potrzeby i proszenie o pomoc personelu w sytuacjach wymagających interwencji medycznej.
Wspieranie w komunikacji
- pomoc pacjentowi w korzystaniu z telefonu, okularów, aparatu słuchowego,
- odczytywanie informacji, pomoc w wypełnianiu dokumentów (nie medycznych),
- tłumaczenie lub wspomaganie komunikacji – np. u pacjentów starszych lub z zaburzeniami mowy.
Za zgodą lekarza/pielęgniarki dyżurnej oddziału zakres opieki może być indywidualnie rozszerzony.
Rekomendowane czynności możliwe do wykonania w opiece nad pacjentem – wyłącznie za zgodą personelu medycznego:
- wykonywanie podstawowych zabiegów higieniczno-pielęgnacyjnych u pacjentów z raną, stomią, cewnikiem, odleżynami,
- zmiana pozycji ułożenia pacjenta,
- pionizowanie pacjenta,
- pomoc w prostych formach aktywności, np. ćwiczenia oddechowe (po instruktażu).
- spacery po oddziale,
- golenie pacjenta
Dla bezpieczeństwa osoba bliska nie może:
- Pomagać w przyjmowaniu posiłków u pacjentów nieprzytomnych i mających problem z połykaniem
- przynoszenia i przekazywania pacjentowi leków, bez zgody i wiedzy lekarza,
- wykonywać zabiegów medycznych lub higienicznych wymagających kwalifikacji (np. zmiana opatrunków, cewnikowanie),
- ingerować w proces leczenia lub naruszać decyzji personelu.
- dostarczać pacjentowi alkoholu, tytoniu, środków odurzających oraz artykułów spożywczych zabronionych przez lekarza/pielęgniarkę,
- żywności łatwo psującej się,
- siadania na łóżkach pacjentów,
- spożywania alkoholu, palenia tytoniu, używania środków odurzających,
- spożywania posiłków i picia gorących napojów w salach chorych,
- uprawiania gier hazardowych,
- prowadzenia głośnych rozmów oraz poruszania tematów, które mogłyby wprowadzić pacjenta w stan niepokoju,
- zachowań naruszających dobre obyczaje i normy moralne,
- przebywania w pomieszczeniach gospodarczych, zabiegowych i innych salach chorych,
- manipulowania przy aparaturze medycznej, urządzeniach, instalacji,
- fotografować lub nagrywać pacjentów i pomieszczeń.
- wprowadzać jakichkolwiek zwierząt:
- za wyjątkiem psów przewodników,
- za wyjątkiem pacjentów w stanach terminalnych – w ramach rozpoznanych potrzeb duchowych oraz w miarę możliwości oddział.
Dodatkowe zalecenia dotyczące oddziałów dziecięcych:
W oddziale jednoczasowo może przebywać tylko jedna osoba bliska. Ponadto osoby te powinny:
- ograniczyć do niezbędnego minimum rzeczy przynoszone z domu (zabawki, ubranka),
- przebywać z dzieckiem w wyznaczonej sali pobytu dziecka (ogranicza to przenoszenie infekcji – zakażeń między dziećmi oraz zapewnia utrzymanie właściwej czystości w oddziale),
- zadbać, aby łóżeczko było przeznaczone tylko dla dziecka oraz, aby posiłki były zjadane w wyznaczonym do tego pomieszczeniu.
- bezwzględnie przestrzegać zaleceń udzielanych przez personel medyczny oddziału.
Sposób kontrolowania dostępu do oddziałów dziecięcych, ze względu na bezpieczeństwo dzieci przebywających w oddziałach:
- Wejścia na oddziały dziecięce są zabezpieczone zamkami szyfrowymi o kodach znanych wyłącznie personelowi oddziałów,
- Personel oddziału, na podstawie zapisu w dokumentacji medycznej posiada wiedzę, kto sprawuje opiekę nad dzieckiem w trakcie hospitalizacji,
- Każde opuszczenie oddziału przez dziecko wraz z opiekunem w trakcie hospitalizacji wymaga uzgodnienia z lekarzem lub pielęgniarką wraz z określeniem czasu nieobecności. Powrót dziecka do oddziału również wymaga zgłoszenia.
- Osoby odwiedzające dziecko powinny zgłosić fakt przybycia i opuszczenia oddziału personelowi.
Ze względu na specyfikę i charakter niektórych oddziałów oraz stan kliniczny pacjentów, udział osoby bliskiej w opiece nad pacjentem jest ograniczony w n/w oddziałach:
- Oddział Anestezjologii, Intensywnej Terapii i Leczenia Bólu – obecność osoby bliskiej wymaga każdorazowo zgody lekarza oddziału, wszystkie czynności opieki/pielęgnacji wykonują pielęgniarki.
- Sale Intensywnego Nadzoru (sale R) w innych oddziałach – obecność osoby bliskiej wymaga każdorazowo zgody lekarza oddziału, wszystkie czynności opieki/pielęgnacji wykonują pielęgniarki.
- Neonatologia – wszystkie czynności opieki wykonują rodzice noworodka po instruktarzu i pod nadzorem położnej.
Zasady sprawowania opieki nad pacjentem przez osoby bliskie mogą ulec zmianie lub ograniczeniom ze względu na aktualną sytuację epidemiologiczną w oddziale.
Ustawy regulujące powyższe zagadnienie:
- Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej
- Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta
Data aktualizacji: 10.03.2026